Austro-Hungarian Navy
Sea


Het Zinken van het Slagschip
"Viribus Unitus"

11 september 2001. Duizenden onschuldige mensen verliezen het leven. De gevolgen van de aanslag blijven voor altijd in ons geheugen geprent. De media spreken van een "laffe aanslag" door terroristen. Toch is er niets nieuws onder de zon. De geschiedenis herhaalt zich. Op 1 november 1918 brachten twee Italiaanse gevechtszwemmers de trots van de Oostenrijks-Hongaarse vloot tot zinken in de haven van Pula. De daders bevonden zich dit keer in het overwinnende kamp en dus spraken de toenmalige kranten van een "heldendaad". De honderden onschuldige zeelui die tijdens deze actie omkwamen en hadden daar weinig boodschap aan. Aanslagen of heldendaden. Geef toe dat er dikwijls veel moed en durf voor nodig is om ze uit te voeren. Zo ook in dit verhaal. Denk er aan om altijd te durven!

Zomer 1918. De oorlog in Europa bevindt zich in een beslissende fase en het Keizerrijk Oostenrijk Hongarije dreigt uit e1kaar te vallen. De Italianen hadden de Oostenrijkse marine enkele zware verliezen toegebracht maar toch waren de Oostenrijkers nog lang niet verslagen. Hun nog steeds machtige vloot lag voor anker in de haven van Pula aan deAdriatische zee en vormde een bedreiging voor de 1taliaanse vloot. Deze deed meerdere vergeefse pogingen om Pula aan te val1en, maar de haven was zwaar verdedigd en de ingang werd afgesloten door een reeks van netten en barricaden. De machtige Oostenrijkse slagschepen en kruiser bleven onbeschadigd, leken wel onkwetsbaar, en baarden de 1taliaanse admiraliteit emstige zorgen.

UITSTEKEND ZWEMMER

Nochtans was een van hun officieren, luitenant Raffaele Paolucci, een scheepsarts, a1 een hele tijd bezig met een plan om de haven van Pula te infi1treren en er een van de grote slagschepen uit te schakelen. Paolucci was een uitstekend zwemmer en hij was a1 maanden aan het trainen in de baai van Venetie om zijn conditie aan te scherpen. Hij bestudeerde zeer zorgvuldig de kaarten van de haveningang van Pula en kwam tot het besluit dat het mogelijk was om de haven a1 zwemmend binnen te dringen op voorwaarde, dat een snelle torpedoboot hem op ongeveer 3 mijl voor de kust zou droppen. Ervan overtuigd dat zijn plan kans op slagen had begon hij nog fanatieker te trainen. Dag en nacht zwom hij urenlang in de lagune tot hij zonder te rusten een afstand van 5 mijl kon af1eggen. Om het gewicht van een mijn na te bootsen trok hij tijdens deze training een vat water van 45 kg met zich mee.

In de maand mei had Paolucci eindelijk genoeg vertrouwen om zijn plan voor te leggen aan zijn oversten. Twee maanden later werd hij voorgesteld aan majoor Raffaele Rossetti, een ingenieur. Rossetti had een totaa1nieuw wapen ontworpen dat perfect geschikt was voor de missie die ze wilden uitvoeren. Rossetti had een niet ontplofte Duitse torpedo, die was aangespoeld op de Italiaanse kust, omgebouwd tot een soort onderwatertoestel waarop twee mannen a1s ruiters konden plaatsnemen. Achteraan zaten twee stille schroeven die werden aangedreven door een motor die op perslucht werkte. Het ganse ding woog ongeveer 1,5 T en was meer dan 6 meter lang. Vooraan zaten twee waterdichte containers die elk een kleefmijn met 400 pond TNT bevatten. Rossetti had bovendien een systeem bedacht waarmee hij het apparaat kon laten drijven of zinken, naargelang de noodzaak.

Opnieuw begon er een lange periode van training, ditmaal met de torpedo. De twee mannen moesten het toestel sturen met hun lichaam, het over netten en obstakels sleuren en dat allemaal geluidloos. Stilaan werden zij het gewoon om meer dan 7 uur in het water te verblijven terwijl ze alle dokken van Venetie doorkruisten ongezien door de schildwachten op de kaaimuren.

ITALIAANSE TORPEDOBOOT

Dan is het zover. In de nacht van 1 oktober 1918 brengt een kleine Italiaanse torpedoboot (MAS) de twee mannen tot op enkele mijlen voor de ingang van de haven van Pula. De twee officieren trekken rubberpakken aan, glijden in het water en zetten zich schrijlings op hun torpedo. Wanneer zij de haveningang naderen laten zij het toestel zakken tot enkel hun hoofden nog boven water steken. Om 10u30 bereiken ze de buitenste barricade en zetten ze de motor af. Voortaan moeten zij de torpedo al zwemmend verder trekken terwijl de zoeklichten over het water schijnen. Na heel wat moeite slagen ze erin om over de verschi1lende netten te geraken. Plots wijst Rossetti een donker voorwerp aan dat recht op hen af komt. Het is een Oostetirijkse duikboot die onverlicht de haven verlaat en hen op het nippertje mist.

Rossetti en Paolucci kiezen het grooste schip, de dreadnought "Viribus Unitis", uit als hun doelwit/ (Afbeelding met dank aan Jim Simon.)

Opnieuw starten de mannen de motor en zetten koers naar de bewaakte havenmuur in de binnenhaven van Pu1a. De stroming is van richting veranderd en ze hebben het uiterst moeilijk om de zware torpedo verder te trekken. Hierbij maken ze noga1 wat lawaai maar gelukkig is het stevig beginnen regenen en het lawaai van de regendruppels dempt alle geluid en houdt de schildwachten binnen. Meerdere keren moeten zij over een reeks netten en hindernissen zwemmen die werden aangebracht om de toegang van vijandelijke duikboten te beletten. De tocht gaat tergend langzaam. Het is a1 3 uur en de ochtendschemering hangt a1 in de lucht wanneer zij eindelijk de voor anker liggende slagschepen voor zich zien opdoemen.

Zij kiezen het grootste schip, de dreadnought "Viribus Unitis", uit a1s hun doelwit. Op enkele meter van het slagschip begint hun omgebouwde torpedo op onverklaarbare wijze plotseling te zinken. Paolucci zwemt de ziel uit zijn lijf om het toestel boven te houden terwijl Rossetti uitzoekt wat er loos is. Het blijkt een inlaatklep te zijn die onverwacht is opengegaan waardoor er lucht ontsnapt uit de cilinder. De klep wordt gesloten en uitgeput rusten de mannen enkele ogenblikken tegen de romp van het slagschip. Zij beseffen dat ze enorm veel geluk hebben gehad. Het is intussen 4u45 wanneer Rossetti een van de containers losmaakt en de kleefmijn a1s een bloedzuiger vasttnaakt tegen de romp van de Viribus Unitis. Voorzichtig regelt hij de timer van de ontsteking op 6u30. Wanneer ze zich afduwen tegen de romp in de richting van de kust worden ze opgemerkt door de schildwachten op het schip. De mannen proberen nog te ontsnappen maar a1 snel wordt er een sloep achter hen aangestuurd. Op het laatste moment zet Paolucci de tweede tnijn op scherp en laat deze afdrijven terwijl Rossetti de torpedo tot zinken brengt.

MUITERIJ

Ze worden gevangengenomen en aan boord van de Viribus Unitis gebracht waar ze tot hun ontsteltenis vememen, dat er een muiterij is geweest waarbij alle officieren van Duitse of Oostenrijkse afkomst werden verdreven. Keizer Karl I van Oostenrijk had op 31 oktober de ganse vloot overgedragen aan de Nationa1e Raad van Slovenen, Kroaten en Serviers (SCS). De rood-witte vlag van Oostenrijk-Hongarije was onder het spelen van de hymne "Gott erha1te unseren Kaiser" neergehaa1d op alle schepen en vervangen door die van het neutra1e

Kroatie terwijl duizenden Kroaten op de schepen en in de haven het Kroatische volkslied zongen. De man aan wie de vloot was overgedragen was de comrnandant van de Viribus Unitis, admiraa1 Janko Vukovich de Podkapelski. Rossetti waarschuwde commandant Vukovich onmiddellijk dat zijn schip groot gevaar liep en dat de rnijn spoedig zou ontploffen. Vukovich gaf dadelijk het bevel om het schip te verlaten maar dit had voor gevolg dat er paniek uitbrak aan boord. Matrozen liepen gek van angst rond, sommigen sprongen overboord of klauterden in de sloepen. Paolucci zag zijn kans schoon en vroeg aan comrnandant Vukovic of zij hun leven mochten redden. Zonder aarzelen zei deze ja. De twee I~en liepen naar het dek en sprongen overboord. Dit was echter buiten de woedende Kroatische zeelui gerekend die hen a1 spoedig oppikten en hen in een sloep terug naar de Viribus Unitis brachten. Terug aan boord werden ze uitgescholden voor bedriegers. Men vroeg hen waar ze de kleefrnijnen hadden aangebracht. Ondanks a1les slaagde Rossetti er in hen te ka1meren en beroep te doen op de internationa1e verdragen over het behandelen van krijgsgevangenen. Vukovic beva1 zijn rnanschappen om de gevangenen met rust te laten.6u30 Rossetti en Paolucci staarden elkaar vragend aan, nog steeds geen ontploffing. Wat was er rnis gelopen? Comrnandant Vukovic deed intussen een poging om de orde en de rust aan dek te herstellen. Sommige reddingsboten keerden reeds terug naar het schip twijfelend wat ze nu in feite moesten doen.

DIEPE DOFFE DREUN

Het is al 6u44 wanneer er plots een diep geromrnel door het schip klinkt. Paolucci en Rosseti zijn verbaasd dat zij geen kna1 horen maar meer een diepe doffe dreun. Dan stijgt er vlak bij de boeg een enorme waterzuil in de lucht om uiteen te spatten op het voordek. De twee gevechtszwemrners vragen opnieuw toestemrning aan Vukovic om zich te mogen redden. Deze reikt hen de hand en wijst op een touw langs waar ze zich in het water kunnen laten glijden. Dan geeft Vukovic teken aan een van de sloepen om hen op te pikken. In de reddingsboot kijken de twee mannen toe hoe het slagschip langzaam zinkt. Wanneer het water het dek bereikt kapseist het gevaarte en tuimelen de geschutstorens uit hun stoelen. Ze zien kapitein Vukovic om de kiel klauteren in een poging zich te redden uit het ko1kende water. Helaas wordt hij even later dodelijk getroffen door een stuk hout en verdwijnt hij in de golven. Paolucci en Rossetti worden a1s krijgsgevangenen overgebracht naar een Oostenrijks hospitaa1schip.

WAPENSTILSTAND

Drie dagen later op 4 november 1918 tekenen Oostenrijk en Italie de wapenstilstand. De Italiaanse vloot neemt bezit van Pula en Rossetti en Paolucci worden bevrijd. Zij vernemen dat de tweede container met springstof die ze hadden laten wegdrijven bij toeva1 de hulpkruiser Wien tot zinken had gebracht. Uiteraard werden beide officieren overladen met decoraties. Beiden kregen een som van 650.000 lire van de Italiaanse regering a1s beloning voor bewezen diensten. In feite hadden de mannen buiten hun weten geen Oostenrijkse schepen laten zinken maar twee eenheden van de pas opgerichte, neutra1e, Zuid-Slavische staat gevormd door Kroatie, Slovenie en Bo$nie. Rossetti keerde terug naar Pula. Hij was diep onder de indruk van het rustige en moedige gedrag van commandant Vukovic en ging op zoek naar diens graf. Het lichaam van Vukovic werd echter nooit teruggevonden en Rossetti overhandigde de 650.000 lire aan de weduwe van de heldhaftige commandant van de Viribus Unitis om er een fonds mee op te richten voor de weduwen en kinderen van gesneuvelde zeelui. Hij deed dit uit respect voor "een tegenstander die mij a1 stervend een onvergetelijk voorbeeld gaf van menselijkheid".

"HELDENDAAD"

Tot op heden is het niet duidelijk of de toenmalige Italiaanse regering a1 of niet wist dat de schepen in de haven van Pula waren overgedragen aan een neutraa1 land. De Ita1iaanse IIheldendaad" maakte wel honderden dodelijke slachtoffers. Het wrak van de Viribus Unitis werd gedeeltelijk ontmanteld en de mast bleef jarenlang zichtbaar boven het water uitsteken. De staat SCS (Kroatie, Bosnie en Slovenie) was geen lang leven beschoren. Onder druk van de Serviers werd het koninkrijk Joegoslavie gevormd dat stand hield tot april1941. Wat er daarna met Joegoslavie gebeurde, dat is weer een ander verhaa1 van veel nutteloos bloedvergieten en met andere helden.

Bronnen:

  • True Tales of the Seven Seas - Hanson W. Ba1dwin
  • Assault on the Viribus Unitis - Brian Warholan
  • Trenches on the web - Paul Chrastina
  • Istrianet - Marisa Ciceran

Source:

  • Luc Beets, "Het Zinken van het slagschip "Viribus Unitis"", HippoCampus, Tweemaandelijks Informatieblad  (Niet in juli en Augustus) van de Nederlandsstalige liga voor onderwateronderzoek en - Sport "Nelos", No. 188 - April 2002, p. 44 and 47.

Main Menu


This page compliments of Marisa Ciceran

Created: Tuesday, April 16, 2002; Updated Wednesday, September 12, 2007
Copyright © 1998 IstriaNet.org, USA